Coalitieakkoord of een stap richting de afgrond?

De laatste dagen lijkt het alsof alles in Nederland nog maar om één onderwerp draait: het coalitieakkoord. Het wereldnieuws verdwijnt naar de achtergrond en ineens gaat het alleen nog over drie partijleiders en een stapel papier die gaat bepalen hoe diep we de komende jaren in onze portemonnee moeten graaien. Niet omdat we het ineens zo gezellig hebben in dit land, maar omdat er weer gekozen wordt voor grote woorden, grote bedragen en grote gevolgen, vooral voor de mensen die al krap zitten.

En dan dat hele fenomeen coalitieakkoord zelf. Ik vind het eerlijk gezegd een bijzonder verzonnen systeem. We mogen stemmen, we krijgen verkiezingsprogramma’s voorgeschoteld, partijen roepen maandenlang waar ze voor staan, en daarna moet er ineens nog een akkoord komen alsof de uitslag van de verkiezingen een soort voorselectie was. Alsof je na afloop alsnog samen moet besluiten wat je eigenlijk bedoelde. Veel plannen van partijen liggen in de praktijk helemaal niet zo ver uit elkaar. Dan vraag ik me af waarom het opstarten van regeren zo’n ingewikkeld toneelstuk moet zijn, met eindeloze onderhandeling, drama en uitruil alsof dat de enige manier is om beslissingen te mogen nemen. Soms krijg ik het gevoel dat Den Haag moeilijk doet omdat het kan, en omdat het op die manier makkelijker wordt om later te zeggen dat je ergens niets aan kon doen.

Maar goed, terug naar de inhoud. Want daar gaan bij veel mensen de nekharen van overeind staan. Het blijft toch verbijsterend hoe partijen in campagnetijd de indruk wekken dat ze de burger gaan beschermen, om vervolgens na de verkiezingen doodleuk een andere richting op te lopen zodra de handtekeningen gezet moeten worden. Vooral in de zorg is dat pijnlijk zichtbaar.

D66 riep in de campagne nog dat het eigen risico niet omhoog zou gaan en dat je niet extra zou moeten betalen voor zorg. Nu ligt er toch een akkoord waarin het eigen risico in 2027 omhoog gaat, wel met een knip per behandeling zodat je niet in één keer alles kwijt bent. VVD wilde juist die eerdere verlaging terugdraaien en dat gebeurt nu ook, met precies diezelfde knip als uitleg waarom het “eerlijker” zou zijn. CDA zat er wat vaag tussenin, maar loopt nu gewoon mee in een uitkomst waarbij de zorg voor veel mensen opnieuw duurder en drempeliger wordt. Ondertussen hoor ik steeds vaker dat mensen zorg uitstellen omdat ze het simpelweg niet kunnen betalen. Dat vind ik echt pijnlijk voor een land dat zichzelf graag welvarend noemt.

En dan kijk je verder dan zorg, en dan zie je hetzelfde patroon. D66 sprak groot over het hervormen van het toeslagenstelsel, maar in het akkoord lees je vooral stapjes en een agenda die pas later echt keuzes moet gaan maken. Bij onderwijs zie je ook veel mooie intenties, maar minder harde afspraken dan je in campagnetijd zou verwachten. En als je dan ziet hoe serieus er wordt opgeschaald op defensie, dan voelt het alsof de angst voor dreiging van buiten zwaarder weegt dan de stress die mensen hier binnen al dagelijks voelen. Alsof het belangrijker is hoe we op het wereldtoneel overkomen, dan of burgers hier gewoon normaal naar de dokter durven en hun leven een beetje betaalbaar blijft.

Wat mij daarin vooral stoort, is de volgorde van prioriteiten. We hebben in Nederland mensen die al maanden rekenen en schuiven om rond te komen. Mensen die zorg uitstellen omdat ze bang zijn voor de rekening. Dat zijn geen exotische incidenten meer, dat is een sfeer die je overal hoort, in gesprekken, in reacties, in de dagelijkse praktijk. En dan moet je als coalitie dus uitleggen dat het logisch is dat we wél miljarden vastklikken aan defensienormen, maar de burger intussen een hogere zorgdrempel cadeau krijgt.

Mijn gevoel is dat het pluche en het wereldtoneel zwaarder wegen dan wat er thuis in de straat en in de huiskamer gebeurt. En dat is precies waarom mensen afhaken. Niet omdat ze alles gratis willen, maar omdat ze het zat zijn om telkens te horen dat iets niet kan, tot het gaat over onderwerpen waarmee Den Haag zichzelf belangrijk kan maken. Dan kan het ineens wél.

Dus ja, laten we als burgers vooral goed op elkaar blijven letten, want als je het van bovenaf moet hebben, krijg je vooral beleid, rekenmodellen en mooie woorden. En uiteindelijk zijn het dan weer de mensen zelf die de klappen opvangen, en elkaar overeind houden.

Als de overheid miljarden kan vrijmaken voor grote ambities, maar gewone mensen ondertussen zorg uitstellen en elke maand moeten puzzelen om rond te komen, dan kloppen de prioriteiten niet. Dan wordt politiek iets voor het wereldtoneel en het pluche, terwijl het echte leven thuis steeds zwaarder wordt. Daarom moeten we als burgers elkaar blijven dragen, want uiteindelijk vangen wij de klappen op die bovenin worden uitgedeeld!