Rijksmoe

Soms heb ik het gevoel dat we in Nederland langzaam rijksmoe worden. Niet omdat mensen geen verantwoordelijkheidsgevoel hebben, maar omdat de bemoeienis van de overheid steeds vaker voelt als een extra laag die bovenop het dagelijks leven wordt gelegd. Regels op regels, loketten op loketten, controles op controles. Alles lijkt te draaien om systemen in stand houden, papierwerk rechtvaardigen en het idee blijven verkopen dat het allemaal nodig is voor ons eigen bestwil. Maar ondertussen voelt het leven voor veel mensen niet lichter, niet eerlijker en zeker niet goedkoper.

Neem de btw. Die gaat omhoog en dat wordt dan gebracht als een logische stap, alsof het simpelweg “moet”. Maar in de praktijk voelt het als een manier om een steeds groter regelapparaat te financieren. Meer handhaving, meer uitvoering, meer uitzonderingen, meer subsidies om de schade van diezelfde regels weer te compenseren. Het is alsof je een probleem eerst groter maakt om vervolgens te kunnen zeggen dat je de oplossing hebt. En wie betaalt dat feestje? Gewoon de burger, elke keer opnieuw, bij de kassa.

Wat ik nog wranger vind is dat het steeds vaker wordt verkocht als preventie en vooruitgang, terwijl de rekening juist oploopt. Kijk naar de zorg. We worden voortdurend aangesproken op gezonder leven, minder roken, beter eten, meer bewegen. Er zijn campagnes, richtlijnen, accijnzen en verboden. Het doel is duidelijk: minder zieken, minder kosten, meer gezondheid. Maar ondertussen stijgen de ziektekosten gewoon door. Premi es omhoog, eigen risico blijft als dreiging boven de markt hangen, en de toegankelijkheid voelt eerder krapper dan ruimer. Dan vraag ik me af: als al die bemoeienis zogenaamd leidt tot een gezondere samenleving, waarom wordt de zorg dan jaar op jaar duurder? Het voelt alsof je aan alle knoppen draait, behalve aan de knoppen die echt iets oplossen.

Hetzelfde zie je bij boodschappen. Iedereen merkt het, iedereen voelt het. Natuurlijk speelt er van alles mee, maar regelgeving is een factor die te weinig benoemd wordt. Produceren wordt duurder door eisen, rapportages, verpakkingsregels, transportvoorwaarden en een eindeloze lijst aan verplichtingen waar uiteindelijk iemand voor betaalt. En dat is niet de fabrikant, niet de supermarkt, maar de consument die aan het einde van de keten staat. Als je elke stap ingewikkelder en risicovoller maakt, dan wordt het product vanzelf duurder. Dat is geen complot, dat is simpel rekensommetje.

En dan energie. We zitten in een klein land, maar doen vaak alsof wij even in ons eentje de wereld gaan redden. We leggen de lat hoog, verhogen de druk, zetten deadlines, verzinnen extra regels en halen er Brussel bij als extra argument. Ondertussen worden energieprijzen voor huishoudens en ondernemers steeds meer een stressfactor. Niet alleen door internationale ontwikkelingen, maar ook door de manier waarop we het beleid optuigen. Het lijkt soms meer om ambitie en uitstraling te gaan dan om haalbaarheid en draagvlak. De burger moet mee, of die er klaar voor is of niet, en vooral zonder te hard te mopperen.

Wat mij misschien nog het meest stoort is wat dit doet met veiligheid en gezag. Ik merk een groeiend gevoel van machteloosheid. Niet alleen bij burgers die het idee hebben dat ze nergens meer grip op hebben, maar juist ook bij wetshandhavers. Het lijkt alsof er steeds meer regels zijn, maar dat er tegelijkertijd steeds minder mag wanneer het er echt op aankomt. De burger mag nauwelijks iets, behalve bellen en hopen dat er iemand komt. En de handhaver zit vast aan protocollen, beperkingen en juridische voorzichtigheid, terwijl de praktijk soms snel en duidelijk handelen vraagt. Het resultaat is dat criminelen en relschoppers precies weten waar de grenzen liggen, en dat “gezag” steeds vaker een papieren term wordt.

Ik zeg niet dat regels per definitie slecht zijn. Natuurlijk niet. Zonder regels wordt het chaos. Maar wanneer regels een doel op zich worden, wanneer ze vooral dienen om systemen te voeden, wanneer ze de rekening doorschuiven en het leven voor de gemiddelde Nederlander steeds duurder en ingewikkelder maken, dan snap ik dat mensen rijksmoe worden. Dan ontstaat het gevoel dat je niet meer leeft in een land dat je beschermt, maar in een land dat je beheert.

Misschien is het tijd dat we weer teruggaan naar de basis. Minder symboolbeleid, minder papieren werkelijkheid, minder rondpompen van geld via subsidies om de gevolgen van beleid te repareren. Meer nuchterheid, meer vertrouwen in de burger en meer focus op wat echt werkt. Want als de overheid overal bovenop zit, maar de kosten stijgen, de druk toeneemt en de veiligheid afneemt, dan is er ergens iets fundamenteel uit balans. En dat is precies waar rijksmoe begint.