Vertrouwen win je niet met verdachtmakingen

De verkiezingen zijn nog niet eens een week voorbij of in meerdere gemeenten lijkt de onrust alweer groter dan de inhoud. In Gorinchem loopt inmiddels een onderzoek naar mogelijke stemfraude na signalen rond volmachten. In Maasdriel ontstond ook ophef over het hoge aantal volmachtstemmen, maar burgemeester Antoine Walraven liet op 24 maart juist weten dat er op dit moment géén concrete aanwijzingen of meldingen zijn van onregelmatigheden en dat ook uit de processen-verbaal van de stembureaus niets afwijkends blijkt. 

Juist daarom schuurt het enorm als er in de media al heel snel in de richting van één persoon wordt gewezen, terwijl er nog helemaal geen onderzoek ligt dat iets aantoont. Dat vind ik niet alleen onverstandig, maar ook kwalijk. Zeker van een krant (Brabants Dagblad) mag je verwachten dat die zorgvuldig formuleert, nuance aanbrengt en feiten van suggestie scheidt. Iemand publiekelijk koppelen aan verkiezingsfraude of stemronselen zonder dat daar bewezen feiten onder liggen, is nogal wat. Dan beschadig je niet alleen een naam, maar ook het vertrouwen in het politieke proces zelf. 

Wat daarbij volledig onderbelicht blijft, is dat campagne voeren tegenwoordig allang niet meer alleen bestaat uit folders uitdelen en handen schudden op een markt. Een opvallende, onorthodoxe campagne kan simpelweg veel bereik hebben. Filmpjes die duizenden keren bekeken worden, landelijke aandacht in de media en een stijl die opvalt of mensen aan het lachen maakt, kunnen absoluut effect hebben op naamsbekendheid, op voorkeurstemmen en mogelijk ook op het aantal volmachten. Dat alleen is nog geen bewijs van ronselen. Opvallen is niet hetzelfde als overtreden.

Natuurlijk mag een hoog aantal volmachten vragen oproepen. Dat is logisch. In Maasdriel zijn in totaal 11.801 stemmen uitgebracht, waarvan 1.710 via volmacht. Dat is ongeveer 14,5 procent. Dat is fors. Maar Maasdriel is ook een gemeente van dorpen, met relatief veel oudere inwoners voor wie zelf naar het stembureau gaan niet altijd vanzelfsprekend is. Dan is een volmacht juist een legale en praktische manier om mensen tóch hun stem te laten uitbrengen. De Kieswet staat stemmen bij volmacht gewoon toe. Een hoog aantal volmachten is op zichzelf geen overtreding, zo benadrukt de gemeente zelf ook. 

En precies daar zit voor mij de kern. Waar zijn de concrete aanwijzingen? Waar zijn de meldingen? Waar zijn de verifieerbare feiten? De burgemeester van Maasdriel zegt dat die er op dit moment niet zijn. Dan is het nogal wat om in de krant al bijna de indruk te wekken dat de zaak eigenlijk wel vaststaat. Dat helpt niemand. Niet de democratie, niet het bestuur en zeker ook niet het toch al broze vertrouwen van inwoners in de politiek. 

Wat ik minstens zo zorgelijk vind, is de sfeer die hier nu meteen ontstaat. Nog voordat er serieus gewerkt is aan een coalitie of een raadsakkoord, vliegen de verdenkingen en insinuaties al over tafel. Dat is doodzonde. Want uiteindelijk zouden partijen en betrokkenen in en rond het gemeentehuis zich in de eerste plaats bezig moeten houden met de belangen van inwoners, niet met het onderuit halen van elkaar. De burger zit helemaal niet te wachten op politieke loopgraven zodra de stemmen zijn geteld.

Ik vind het bovendien een slecht teken als mensen uit politieke hoek anderen oproepen om te gaan “klikken” over wat ze mogelijk gezien of gehoord zouden hebben. Als er concrete informatie is, dan hoort die thuis bij de juiste instanties en niet in een sfeer van verdachtmaking, groepsapps en politieke framing. Wie echt de rechtsstaat serieus neemt, begrijpt dat je feiten onderzoekt en geen stemming maakt.

Voor mij voelt dit alles dan ook vooral als een storm in een glas water die bewust is opgeblazen op een moment dat bestuurlijke rust en volwassenheid juist hard nodig zijn. En ja, dan mag je je best afvragen of hier frustratie over een verkiezingsuitslag meespeelt. Maar ook dan geldt: verlies verwerken doe je niet door zonder harde basis een vertrouwensbreuk te forceren.

Het zou mooi zijn als we in Maasdriel weer snel teruggaan naar waar het om zou moeten draaien: goed bestuur, respect voor de kiezer en samenwerking in het belang van alle dorpen. Want vertrouwen van inwoners win je niet door meteen modder te gooien. Dat win je door verantwoordelijkheid te nemen, zorgvuldig te zijn en eerst feiten boven tafel te krijgen voordat je met beschuldigingen komt.